Posters   

ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, 1986 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਵੰਡ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ਚਿਹਰੇ ਬਦਲ ਗਏ, ਧੜੇ ਬਦਲ ਗਏ, ਪਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਵਿਚਲਾ ਟਕਰਾਅ ਅੱਜ ਵੀ ਓਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਵੰਡ ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਕਸਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਬਾਹਰ ਬੈਠਾ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰੋਧੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੰਡਾਂ ਕਰਕੇ ਜਿੰਨਾ ਸਿਆਸੀ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਿਆ, ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਘੱਟ ਲਾਭ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ? ਅਤੇ ਕੀ 1986 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਬਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਜਿੱਤ ਹੀ ਪੂਰੇ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਜਿੱਤ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਹਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?

चालीस वर्ष पहले, 1986 में, शिरोमणि अकाली दल का विभाजन पंजाब की राजनीति के सबसे निर्णायक घटनाक्रमों में से एक था। चेहरे बदले, गुट बदले, लेकिन महत्वाकांक्षा और एकता के बीच का संघर्ष मानो कभी नहीं बदला। हर विभाजन किसी पार्टी के भीतर कुछ विजेता और कुछ पराजित ज़रूर पैदा करता है, लेकिन इतिहास अक्सर बताता है कि उसका सबसे बड़ा लाभ पार्टी का बाहरी राजनीतिक प्रतिद्वंद्वी उठाता है। क्या शिरोमणि अकाली दल ने अपनी आंतरिक टूट से जितना राजनीतिक नुकसान उठाया, उससे कहीं कम लाभ पाया ? और क्या 1986 की सबसे बड़ी सीख यही है कि किसी भी पार्टी के भीतर की जीत, यदि संगठन और आंदोलन को ही कमजोर कर दे, तो वह अंततः हार के बराबर होती है ?

.

.

.

ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਨਵਾਂ ਧੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਅਸਲ" ਪੰਥਕ ਸੋਚ ਦਾ ਵਾਰਸ ਦੱਸਦਿਆਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਸ਼ਾਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਗਿਆਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ) ਨੇ ਵੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇਕਾਈ ਬਣਾ ਕੇ ਚੋਣ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਵੰਡਾਂ, ਨਵੇਂ ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਓਹੀ ਚਿਹਰੇ, ਕੀ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਸੇ ਸਿਆਸੀ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਰਹੇ ਹਨ ? ਜੇ ਹਰ ਧੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸਲ ਅਕਾਲੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਵਾਰਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਪੰਥਕ ਲਹਿਰ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ?

हर बार जब शिरोमणि अकाली दल में विभाजन होता है, तो नया गुट खुद को "असली" पंथिक विचारधारा का संरक्षक बताकर पार्टी की खोई हुई पहचान लौटाने का दावा करता है। अब ज्ञानी हरप्रीत सिंह और बीबी जागीर कौर के नेतृत्व वाला शिरोमणि अकाली दल (पुनर सुरजीत) भी चंडीगढ़ में संगठन खड़ा कर चुनावी मैदान में उतरने की तैयारी कर रहा है। लेकिन दशकों से चले आ रहे विभाजन, नए झंडे और लगभग वही चेहरे, क्या ये वास्तव में अकाली राजनीति का पुनर्निर्माण कर रहे हैं, या उसी राजनीतिक आधार को और छोटे-छोटे हिस्सों में बाँट रहे हैं ? अगर सभी गुट खुद को असली अकाली विरासत का उत्तराधिकारी बताता है, तो क्या पंथिक आंदोलन सुधार से मजबूत हो रहा है या लगातार बिखराव से कमजोर ?

.

.

.

ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ 92 ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਇਕ ਛੱਤ ਹੇਠ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਆਮ ਮੀਟਿੰਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਾਰਟੀ ਹਾਈਕਮਾਂਡ ਲਈ ਇਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਿਆਸੀ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਇੰਚਾਰਜ ਭੂਪੇਸ਼ ਬਘੇਲ ਦੇ ਸੰਕਟ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸੰਤੋਸ਼ ਹੋਰ ਵੱਧ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸੂਬਾਈ ਇਕਾਈ ਦਾ ਏਨਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹਾਈਕਮਾਂਡ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ, ਤਾਂ ਕੀ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਆਗੂ 'ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਹਾਈਕਮਾਂਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ 'ਤੇ ਪਕੜ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ? ਜੇ ਹਾਈਕਮਾਂਡ ਇਸ ਤਾਕਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਇਸ ਨਾਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਾਇਮ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ?

पंजाब प्रदेश कांग्रेस कमेटी के अध्यक्ष को बनाए रखने के फैसले के खिलाफ 92 कांग्रेस नेताओं का एकजुट होकर एक मंच पर आना सिर्फ एक सामान्य बैठक नहीं, बल्कि पार्टी हाईकमान के लिए एक स्पष्ट राजनीतिक संदेश है। पंजाब प्रभारी भूपेश बघेल के नेतृत्व संकट को सुलझाने के प्रयासों के बावजूद असंतोष और अधिक संगठित तथा खुलकर सामने आता दिख रहा है। जब किसी राज्य इकाई का इतना बड़ा वर्ग हाईकमान के फैसले पर खुले तौर पर सवाल उठाए, तो क्या यह सिर्फ एक नेता के प्रति अविश्वास है, या फिर पार्टी हाईकमान की नेतृत्व क्षमता और संगठन पर पकड़ को लेकर भी गंभीर सवाल खड़े करता है ? यदि हाईकमान इस शक्ति प्रदर्शन को नज़रअंदाज़ करता है, तो क्या इससे अनुशासन स्थापित होगा या फिर पार्टी के भीतर की दरारें और गहरी होंगी ?

2027 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਹੁਣ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਾਂਗਰਸ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਸਵਾਲ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੱਲ ਕਾਫ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਕਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਭੂਪੇਸ਼ ਬਘੇਲ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਮਾਮਲਾ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪਾਰਟੀ ਹਾਈਕਮਾਂਡ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲਈ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਚਿਹਰਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਕੀ ਅੱਜ ਦੀ ਗੁੱਟਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸੱਕਦਾ ਸੀ ? ਕੀ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣਿਆ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸੰਕਟ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਸੀ ਟਕਰਾਅ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਿਆਸੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ?

2027 के पंजाब विधानसभा चुनावों में अब ज़्यादा समय नहीं बचा है, लेकिन कांग्रेस अभी भी नेतृत्व के उस सवाल से जूझ रही है, जिसका समाधान काफी पहले हो जाना चाहिए था। भूपेश बघेल की बैठकों और चर्चाओं का दौर समाप्त हो चुका है, मामला एक बार फिर पार्टी हाईकमान के पास पहुंच गया है और अंतिम निर्णय के लिए राहुल गांधी की वापसी का इंतज़ार किया जा रहा है। यदि कांग्रेस ने बहुत पहले ही मुख्यमंत्री पद के लिए एक स्पष्ट चेहरा तय कर उसे नेतृत्व की जिम्मेदारी दे दी होती, तो क्या आज की गुटबाजी और अनिश्चितता से बचा जा सकता था? क्या यह लगातार बना नेतृत्व संकट केवल आपसी खींचतान नहीं, बल्कि एक राष्ट्रीय पार्टी की कमजोर राजनीतिक योजना और चुनावी तैयारी की भी निशानी है ?

ਫ਼ਿਲਮ ਸਤਲੁਜ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇਕਜੁੱਟ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਜ਼ਮੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਜਾਗਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ? ਜਦੋਂ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਸੱਚ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਲੜਾਈ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਿੱਜੀ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਦੋਵੇਂ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸਾਂਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿੱਥੇ ਸੀ ? ਕੀ ਇਕ ਸ਼ਹੀਦ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਸੋਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖੜ੍ਹਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਲਈ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ? ਜੇ ਅੱਜ ਹਰ ਕੋਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਜਤਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੌਣ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ?

फिल्म सतलुज को लेकर आज लगभग सभी राजनीतिक दल जसवंत सिंह खालड़ा के नाम पर एकजुट दिखाई दे रहे हैं और इसे दोबारा रिलीज़ करने की मांग कर रहे हैं। लेकिन पंजाब की राजनीतिक अंतरात्मा तभी क्यों जागती है, जब इतिहास फिल्म बन जाता है ? जब जसवंत सिंह खालड़ा सच और न्याय की लड़ाई लड़ रहे थे, जब उस लड़ाई की कीमत व्यक्तिगत और राजनीतिक दोनों स्तरों पर चुकानी पड़ रही थी, तब यह सामूहिक आवाज़ कहाँ थी ? क्या शहादत को फिल्म के ज़रिए याद करना आसान है, लेकिन सच के साथ खड़ा होना तब मुश्किल हो जाता है, जब उसके लिए साहस चाहिए ? अगर आज हर कोई जसवंत सिंह खालड़ा की विरासत का दावा कर रहा है, तो उनके संघर्ष के समय वास्तव में उनके साथ कौन खड़ा था ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਾਂਗਰਸ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਧੜੇਬੰਦੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਜਪਾ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਲਗਭਗ ਇਕ ਖਾਮੋਸ਼ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਅਜਿਹੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿਆਸੀ ਲਾਭ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ? ਜੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਫੁੱਟ ਇੰਝ ਹੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ-ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਸਮੀਕਰਨ ਵੀ ਅਜੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ 2027 ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੁੜ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਹੋਵੇਗੀ ?

पंजाब में विपक्ष इस समय अपनी ही लड़ाइयों में उलझा हुआ दिखाई देता है। एक ओर कांग्रेस खुली गुटबाज़ी से जूझ रही है, तो दूसरी ओर भाजपा अभी भी खुद को एक मज़बूत और स्वतंत्र विकल्प के रूप में स्थापित करने की कोशिश कर रही है। इस बीच आम आदमी पार्टी लगभग एक शांत दर्शक बनी हुई है। राजनीति में कई बार सबसे बड़ी जीत विरोधियों को हराकर नहीं, बल्कि उन्हें खुद ही कमज़ोर होते देखने से मिलती है। क्या आम आदमी पार्टी ऐसे विपक्ष का सबसे बड़ा राजनीतिक लाभ उठा रही है, जो सरकार को घेरने से ज़्यादा एक-दूसरे से लड़ने में व्यस्त है ? अगर कांग्रेस की टूट जारी रहती है और भाजपा-अकाली दल की तस्वीर अब भी स्पष्ट नहीं होती, तो क्या 2027 में आम आदमी पार्टी की वापसी की सबसे बड़ी वजह उसकी अपनी उपलब्धियाँ नहीं, बल्कि विपक्ष की विफलता होगी ?

ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਇਸ ਵਾਅਦੇ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੇਤ-ਬਜਰੀ ਹੁਣ ਮਾਫੀਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੂਬੇ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਏਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ₹20,000 ਕਰੋੜ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਆਮਦਨ ਉਸ ਵਾਅਦੇ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਅੱਜ ਵੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਕੀ ₹20,000 ਕਰੋੜ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਰੋਡਮੈਪ ਸੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਿਆਸੀ ਨਾਅਰਾ ? ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਗਾਰੰਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ, ਤਾਂ 2027 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਗਾਰੰਟੀਆਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਿਉਂ ਕਰਨ ?

2014 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਾਇਰਾ ਵੱਧਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਉਸ ਲਈ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਰਟੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੱਡੀ ਚੋਣ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੀ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ, ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਕਲਪ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਚੋਣਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਸਿਆਸੀ ਉਭਾਰ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਾਂਗਰਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖਿੱਚਤਾਣ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਸੱਤਾ ਵਿਰੋਧੀ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਇਸ ਸਿਆਸੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਾਜਪਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੱਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਬਲਬੂਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਤਾਕਤ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ?

2014 के बाद भाजपा ने देश के कई ऐसे राज्यों में अपनी राजनीतिक पकड़ मजबूत की, जिन्हें कभी उसके लिए कठिन माना जाता था। लेकिन पंजाब आज भी उन गिने-चुने राज्यों में शामिल है, जहाँ पार्टी अब तक बड़ी चुनावी सफलता हासिल नहीं कर पाई है। शिरोमणि अकाली दल पर लंबे समय तक निर्भरता, किसान आंदोलन के बाद बनी राजनीतिक परिस्थितियाँ और सीमित जमीनी संगठन ने भाजपा को अपने दम पर मजबूत विकल्प बनने से रोके रखा। हालिया निकाय चुनावों ने भी किसी बड़े राजनीतिक उभार के संकेत नहीं दिए। दूसरी ओर कांग्रेस अंदरूनी कलह से जूझ रही है और आम आदमी पार्टी सत्ता विरोधी माहौल का सामना कर रही है। ऐसे में भाजपा इस राजनीतिक खाली जगह को भरना चाहती है। लेकिन क्या अकाली दल के बिना भाजपा वास्तव में पंजाब की सत्ता तक पहुँच सकती है, या पंजाब ने पहले ही संकेत दे दिया है कि अपने दम पर उसकी संगठनात्मक ताकत अभी भी पर्याप्त नहीं है ?

Results   
...